Τρίτη, 3 Ιουνίου 2014

Φανή Αθανασιάδου: Η γενιά του'30

 

 

 

Η γενιά του '30

Ο όρος "γενιά του '30" ή καλύτερα "λογοτεχνική γενιά του ’30" αναφέρεται στους λογοτέχνες που πρωτοεμφανίστηκαν κατά την τελευταία δεκαετία του Μεσοπολέμου.

Επηρεάστηκαν, μελέτησαν και ανταποκρίθηκαν άμεσα στα προερχόμενα από τη Δύση λογοτεχνικά κινήματα. Αρνήθηκαν τις παραδοσιακές μορφές και προσπάθησαν να προσαρμόσουν τις καινούριες φόρμες έκφρασης στην ελληνική γλώσσα και κοινωνία. Ένα χαρακτηριστικό γνώρισμά τους είναι ότι πρώτοι αυτοί ενστερνίσθηκαν τον μοντερνισμό, γι' αυτό και ίσως θα πρέπει να θεωρήσουμε ως πρόδρομό τους τον Καρυωτάκη.

Αντιμετώπισαν με υπευθυνότητα τα πνευματικά ζητήματα και προσπάθησαν να χαράξουν νέους δρόμους. Είχαν κριτικές ικανότητες και εξέδωσαν το περιοδικό "Νέα Γράμματα" για να διατυπώσουν τις θεωρίες τους. Ο Μακρυγιάννης και ο Κάλβος, για παράδειγμα, αναγνωρίστηκαν ως μεγάλες μορφές και επιβλήθηκαν στα ελληνικά γράμματα από τους εκπροσώπους της γενιάς αυτής.

Πρώτες εκδηλώσεις τους ήταν: η έκδοση από τον Γιώργο Θεοτοκά του άτυπου μανιφέστου της Γενιάς τους, του δοκιμίου "Ελεύθερο πνεύμα" (1929), οι πρώτες εκδόσεις υπερρεαλιστικών ποιημάτων από τον Νικήτα Ράντο και τον Θοδωρή Ντόρρο και η έκδοση από τον Σεφέρη της ποιητικής συλλογής "Στροφή" (1931), την οποία χαρακτήρισε ο Πάλαμας (ως κριτικός) "στροφή για την ελληνική λογοτεχνία". Kύριοι εκφραστές της γενιάς αυτής στην ποίηση υπήρξαν οι: Γ. Σεφέρης, Οδ. Ελύτης, Ανδρέας Εμπειρίκος, Νικήτας Ράντος, Γ. Σαραντάρης, Δημήτριος Αντωνίου, Αν. Δρίβας, Θεόδ. Ντόρρος, Νίκος Εγγονόπουλος, Γιάννης Ρίτσος, Νικ. Βρεττάκος,ο Νίκος Γκάτσος κ.ά.
Άλλο χαρακτηριστικό των εκπροσώπων της γενιάς αυτής είναι ότι οι περισσότεροι έζησαν και δημιούργησαν πολλά χρόνια, ως τις αρχές της δεκαετίας του '90, με τελευταίο τον Ελύτη.

Ορισμένοι ποιητές που κινούνται πέριξ των ποιητών αυτών , όπως ο Καββαδίας, δεν ανήκουν σ’ αυτήν, γιατί δεν φέρουν τα χαρακτηριστικά που προαναφέρθηκαν.

Οι ποιητές της "γενιάς του ’30", μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, συγκροτούν την ενιαία φυσιογνωμία τους. Από τη δεκαετία του ’40 και ύστερα μπορούμε να μιλάμε για μία νέα εκφραστική στη λογοτεχνία μας.

Εστιάζοντας περιπτωσιολογικά στον Ελύτη και αναρωτώμενοι αν είναι πιο συγγενής προς τους υπερρεαλιστές ή προς τον Σεφέρη, μπορούμε να πούμε ότι ο Ελύτης σε επίπεδο ποιητικής πρακτικής είναι πιο κοντά στους μοντερνιστές παρά στους υπερρεαλιστές. Αν και στην ποίησή του κάνουν αισθητή την παρουσία τους υπερρεαλιστικά στοιχεία..

Όταν μιλάμε για τη «γενιά του ’30», συνειρμικά σκεφτόμαστε αυτές τις δύο περιπτώσεις. Ο Σεφέρης, βέβαια, πιο νωρίς από τον Ελύτη, κατέθεσε τις απόψεις του, ο δεύτερος αργότερα. Όμως στις ιδέες και των δύο αναφερόμαστε, όταν κάνουμε λόγο για τη γενιά τους. Στο συλλογικό μας ασυνείδητο έχουν εγγραφεί εμβληματικά τρεις μορφές, από αυτή την γενιά: Σεφέρης, Ελύτης, Ρίτσος. Στο επίπεδο, όμως, της κριτικής αποτίμησης πρέπει να συνυπολογίσουμε και τους Εμπειρίκο και Εγγονόπουλο. Άρα, μιλώντας για τη "γενιά του ’30" αναφερόμαστε, κυρίως, σ’αυτές τις πέντε μορφές, εκ των οποίων οι τρεις είναι σημαντικότατες. Εννοώ τον Σεφέρη, τον Ελύτη- στους οποίους δόθηκε το Νόμπελ Λογοτεχνίας- και τον Ρίτσο. Ο Εμπειρίκος και ο Εγγονόπουλος είναι ποιητές που η γραφή τους ήταν καθαρά υπερρεαλιστική.

Εκτός του Ρίτσου, οι υπόλοιποι συνδέθηκαν βαθύτατα με τη Δύση. Υπάρχει μία αγωνία να παρακολουθούν τη δυτική πνευματική ζωή. Έχουν πρόσφατες τις μοντερνικές εξελίξεις στη Γαλλία, κυρίως, και προσπαθούν με "ελληνικούς" τρόπους να συμπορευθούν.

Αναφερόμενοι στα χαρακτηριστικά αυτής της γενιάς και στις συγγένειες ή τις διαφορές στον ποιητικό τους λόγο δεν θα μπορούσαμε να μην αναφέρουμε την ελληνοκεντρικότητα της ποίησης του Ελύτη, μέσα από τον εικονοποιητικό και αισθητηριοκεντρικό του λόγο, με τον οποίο δημιουργεί το προσωπικό ποιητικο του Σύμπαν. Ο Ελύτης αντιμετωπίζει τη θάλασσα του Αιγαίου μέσα από το φως και την ομορφιά της, που παίρνει τις διαστάσεις του μαγικού, του θαύματος.Σε αντίθεση με τον Σεφέρη, όπου το δικό του Αιγαίο είναι σκοτεινό.

Υπάρχoυv στoιχεία πoυ εvώvoυv τη στάση τωv δύo μεγάλων πoιητώv, του Ελύτη και του Σεφέρη, στη γλώσσα και άλλα πoυ τoυς διαφoρoπoιoύv. Φαίvεται vα συγκλίvoυv σε δύo καίριες θέσεις: στov εvιαίo χαρακτήρα της ελληvικής γλώσσας και στηv αvάγκη αξιoπoίησης από τov πoιητή της εvιαίας γλωσσικής μας παράδoσης. Και oι δύo εμπvέovται από τov αρχαίo λόγo, σταματoύv και μεταγράφoυv ιερά κείμεvα, αvάγovται και πρoβάλλoυv ως πρότυπα γλώσσας ή ύφoυς τov Ερωτόκριτo, τov Μακρυγιάvvη, τov Σoλωμό, τov Κάλβo και τov Καβάφη o Σεφέρης, τov Ρωμαvό, τov Παπαδιαμάvτη, τov Σικελιαvό o Ελύτης. Ο Ελύτης θεωρεί ως oρόσημα τov Σoλωμό και τov Καβάφη και αvάμεσα σε σ'αυτoύς τoυς δύo "πόλoυς" τoπoθετεί τov Κάλβo, τov Παλαμά, τov Σικελιαvό, τov Καζαvτζάκη.

Η γλωσσική διαφoρoπoίηση τωv δύo πoιητώv είvαι φαvερή στηv πoίησή τoυς. Ο Σεφέρης αvτιπρoσωπεύει μια γεvικότερη τάση στηv πoίηση πoυ θέλει τηv πoιητική γλώσσα vα μη διαφέρει από τηv καθημεριvή. Ο Ελύτης φρovεί, αvτιθέτως, ότι η πoίηση πρέπει vα εκφράζεται με γλώσσα πλήρως απoστασιoπoιημέvη από τη γλώσσα της καθημερινότητας. Ο Σεφέρης πιστεύει ότι "o πoιητής δεv έχει άλλo τρόπo vα πράξει παρά με τη γλώσσα πoυ μιλoύv oι άvθρωπoι πoυ βρίσκovται γύρω τoυ" και "είτε μας αρέσει είτε όχι, δεv μπoρoύμε vα φαvταστoύμε πως o πoιητής γεvvιέται μέσα σ'έvα κεvό και δημιoυργεί τη γλώσσα όπως τoυ στέργει, δεv μπoρoύμε vα φαvταστoύμε πως έχει τηv άδεια vα κατασκευάζει φραστικές μηχαvές ασύvδετες με τη ζωή" (Δoκιμές Β' 163 και 172-3). Αvτίθετα, o Ελύτης διακηρύσσει: "Με επέκριvαv επειδή χρησιμoπoιώ oρισμέvες σπάvιες λέξεις. Θέλω όμως τo κείμεvό μoυ vα είvαι εvτελώς παρθεvικό και απoμακρυσμέvo από τη χρήση τωv λέξεωv. Θα πήγαιvα κάμπoσo μακριά για vα πω ότι τo θέλω αvτίθετo πρoς τηv καθημεριvή χρήση" (Συvέvτευξη στov Ivar Ivask).

Η ποίηση της γενιάς αυτής, παρά τις όποιες διαφορές διαφοροποιήσεις στην έκφραση έχει διαμορφώσει μια ολόκληρη εποχή και η δύναμη της είναι αξεπέραστη. Ακόμα και σήμερα είναι εδώ, ζώσα, παρούσα, αγαπημένη και επίκαιρα διαχρονική.

Φανή Αθανασιάδου



(Στη φωτό, όρθιοι από αριστερά: Θανάσης Πετσάλης, Ηλίας Βενέζης, Οδυσσέας Ελύτης, Γιώργος Σεφέρης, Ανδρέας Καραντώνης, Στέλιος Ξεφλούδας, Γιώργος Θεοτοκάς. Καθιστοί, πάλι από αριστερά: Άγγελος Τερζάκης, K.T. Δημαράς, Γιώργος Κατσίμπαλης, Κοσμάς Πολίτης, Ανδρέας Εμπειρίκος).
(αναδημοσίευση :http://stigmalogou.blogspot.gr/2014/06/blog-post.html  )